Diwali – Kpra Ganesh

अंधारातून तेजाकडे नेणारा, परंपरा उजळविणारा आणि नात्यांमधील गोडवा वाढविणारा दीपोत्सव.

दिवाळी म्हणजे केवळ दिव्यांची रोषणाई नाही तर सुख समृध्दीचा सोहळा आहे. घरात केवळ दीपच नव्हे तर मने देखील उजळविणारा हा उत्सव आहे.

दारात रांगोळी, घरात तेवत्या पणत्या, खिडकीत आकाशकंदिल, फराळांचा सुगंध दरवळणारी आणि आपल्या माणसांचा सहवास देणारी ही दिवाळी असते आपल्या मनात रेंगाळणारी आणि जीवनाला नवी ऊर्जा देणारी !

प्रत्येक दिवस एक वेगळी परंपरा, एक वेगळी भावना आणि आनंदाचा नवा अर्थ घेऊन येतो.

आपल्या कृषीप्रधान भारत देशामध्ये गो-वंशाचे महत्त्व खूप मोठे आहे. या गो-वंशामुळेच आपले पोषण होते. गोवंशाबद्दल हीच कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी वसुबारस हा सण आपण साजरा करतो.

या दिवशी आरोग्याची देवता धन्वंतरीची पूजा केली जाते. तसेच घरात सुखसमृद्धी येण्यासाठी श्री लक्ष्मीचीही पूजा करण्यात येते.

धने व नवीन
भांडी-दागिन्यांची खरेदी
संध्याकाळी घराबाहेर दक्षिण दिशेला
यमदीपदान - यमराजासाठी दिवा लावणे
घराची स्वच्छता व सजावट करून
धन्वंतरी-लक्ष्मी पूजन

— पूजा साहित्य व विधी —
धने, गूळ, तांदूळ, नवीन नाणी किंवा दागिने, निरांजन-समई, हळद-कुंकू, फुले. सायंकाळी घराच्या मुख्य दारासमोर व तुळशीजवळ दिवे प्रज्वलित करून लक्ष्मी-धन्वंतरीची आरती करावी

या दिवसामागे श्रीकृष्णाने नरकासुराचा वध करून त्याच्या बंदिवासातील हजारो स्त्रियांना मुक्त केल्याची कथा सांगितली जाते म्हणूनच हा दिवस असत्यावर सत्याच्या विजयाचे प्रतीक मानला जातो.

पहाटे सूर्योदयापूर्वी उटणे लावून अभ्यंगस्नान
पाप व आळस धुवून टाकणारे मानले जाते
या दिवशी पहिला फटाका वाजवून दिवाळीच्या
आनंदाची सुरुवात केली जाते
नवीन वस्त्रे परिधान करून
फराळाचा आस्वाद घेतला जातो

दिवाळीतील सर्वात महत्त्वाचा दिवस. संध्याकाळी श्री लक्ष्मी व कुबेर यांची पूजा केली जाते घरात समृद्धी व ऐश्वर्य नांदावे यासाठी. व्यापारी वर्गासाठी हा दिवस विशेष असतो; नवीन हिशोब वहीचे पूजन (वही पूजन) करुन नव्या आर्थिक वर्षाची सुरुवात केली जाते.

घर रांगोळी व पणत्यांच्या
रोषणाईने सजवले जाते
देवघरात, उंबरठ्यावर आणि
घराभोवती दिवे प्रज्वलित केले जातात
व्यापाऱ्यांकडून वही-पूजन व
तिजोरी पूजन केले जाते

— पूजा साहित्य व विधी —
लक्ष्मी-गणेश मूर्ती किंवा प्रतिमा, कमळ व झेंडूची फुले, धने-गूळ, सोने-नाणे, चौरंगावर रांगोळी सजावट, निरांजन, नैवेद्य, चौरंगावर मूर्तीची स्थापना करुन षोडशोपचार पूजा व आरती करावी.

हा दिवस साडेतीन मुहूर्तापैकी एक मानला जातो त्यामुळे कोणत्याही शुभ कार्यासाठी वेगळा मुहूर्त पाहावा लागत नाही. व्यापारी वर्गासाठी हा नव्या आर्थिक वर्षाचा (विक्रम संवत) प्रारंभ मानला जातो. बलिप्रतिपदा म्हणूनही हा दिवस ओळखला जातो, ज्यात राजा बळीच्या औदार्याचे स्मरण केले जाते.

पत्नी पतीला ओवाळून
दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करते
पती पत्नीला भेटवस्तू
देऊन प्रेम व्यक्त करतो
नवीन व्यवसाय, खरेदी व
शुभकार्याचा प्रारंभ केला जातो

यमराज व यमुनेच्या भेटीची कथा या सणामागे सांगितली जाते यमुनेने भावाचे औक्षण करून त्याचे स्वागत केले, तेव्हापासून बहीण-भावाच्या नात्यातील प्रेम व्यक्त करण्यासाठी हा दिवस साजरा होतो.

बहीण भावाला ओवाळून त्याच्या
दीर्घायुष्यासाठी व सुस्वासाठी प्रार्थना करते
भाऊ बहिणीला भेटवस्तू
व आशीर्वाद देतो
दोघेही एकत्र गोडधोड
भोजनाचा आनंद घेतात

भारतीय संस्कृतीची झगमगती रोषणाई

आनंदाचे व सुखाचे

पहिला दिवस

दुसरा दिवस

तिसरा दिवस

चौथा दिवस

पाचवा दिवस

सहावा दिवस

वसुबारस

धनत्रयोदशी

नरकचतुर्दशी

लक्ष्मीपूजन

दिवाळी पाडवा

भाऊबीज

जपलेला वारसा

दारासमोर रांगोळी काढून घराचे स्वागतद्वार सजवले जाते.

घराच्या प्रत्येक कोपऱ्यात पणत्या व दिव्यांची रोषणाई केली जाते.

नवीन वस्त्रे परिधान करून सणाचा आनंद साजरा केला जातो.

कुटुंबासह एकत्र जमून दिवे लावत आनंद साजरा केला जातो.

खिडकीत आकाशकंदील लावून घराला प्रकाशाने उजळवले जाते.

घरोघरी तोरण बांधून मुख्य दार सुशोभित केले जाते.

फराळाची एकमेकांकडे व शेजाऱ्यांकडे देवाणघेवाण होते.

घराची संपूर्ण स्वच्छता व रंगरंगोटी आधीच केली जाते.

ट्युटोरियल

स्वाद उत्सवाचे